Duikmedische onderwerpen

ADHD

Duikmedisch advies

ADHD is een relatieve contra-indicatie voor het duiken met perslucht alsmede voor het apneuduiken. Indien aan een aantal voorwaarden wordt voldaan, is duiken met ADHD toegestaan:

  • De aandoening is therapeutisch minstens drie maanden goed ingesteld en er zijn geen of minimale symptomen aanwezig
  • Er is geen sprake van significante comorbiditeit
  • Er is sprake van ziekte-inzicht, ziektebesef, medicatietrouw en therapietrouw
  • Er zijn geen significante bijwerkingen van de medicatie
  • Geen gebruik van andere psychofarmaca
  • Het advies is om af te zien van avond- en nachtduiken bij het gebruik van een sympathicomimeticum
  • Maximale duikdiepte bij het gebruik van medicatie: 18-20 meter.
  • Geadviseerde leeftijd: 18 jaar en ouder, tenzij de keurend arts, op redelijke grond, anders adviseert
  • Eventueel kan de geldigheid van de medische verklaring verkort worden naar eens per jaar

Medicatie - Antidepressiva

Indeling antidepressiva

  • Klassieke: amitriptyline, clomipramine, dosulepine, doxepine, imipramine, maprotiline, nortriptyline
  • Moderne
    • SSRI’s: citalopram, escitalopram, fluoxetine, fluvoxamine, paroxetine, sertraline
    • SNRI: duloxetine, venlafaxine
    • Overige: trazodon, bupropion, mianserine, mirtazapine, moclobemide, agomelatine
  • MAO-remmers (non selectief): fenelzine, trancylpromine

Duikmedisch advies

  • Alleen modern antidepressivum (SSRI, SNRI, agomelatine)
  • Alleen één psychotroop medicijn
  • Minimaal drie maanden goed ingesteld zijn
  • Geen significante bijwerkingen
  • Medicatie- en therapietrouw
  • Niet duiken gedurende afbouw van de medicatie
  • Maximale duikdiepte 18-20 meter
  • Geen combinatie met NSAID’s
  • Geen combinatie met anticoagulantia
  • Geen combinatie met epilepsie
  • Bij diabetes mellitus: evaluatie door internist-sportduikerarts

Astma

Het gevaar is airtrapping

Medicatie - Astma

Beta2_sympathicomimetica

Luchtwegverwijders die kort werken (4 tot 6 uur), zoals salbutamol, en luchtwegverwijders die lang werken (12 tot 48 uur), zoals formoterol.

Salbutamol (Ventolin, Salamol, Airomir), Indacaterol (Hirobriz, Onbrez), Salmeterol (Serevent), Terbutaline (Bricanyl), Formoterol (Oxis, Foradil, Atimos), Olodaterol

Corticosteroïden

Vermindering van ontstekingssymptomen, het aantal exacerbaties, de bronchiale hyperreactiviteit en de inspanningsgebonden bronchusobstructie.

Beclometason (Qvar), Budesonide (Pulmicort), Ciclesonide (Alvesco), Fluticason (Flixotide)

Corticosteroïd met bèta2-sympathicomimeticum

Budesonide/Salmeterol (Busalair)

Formoterol/Beclametason (Foster)

Formoterol/Budesonide (Symbicort, Bufoler, Duoresp)

Formoterol/fluticason (Flutiform)

Salmeterol/fluticason (Seretide, Aerivio, Airflusal, Salfuler)

Vilanterol/fluticasonfuroaat (Relvar)

Duikmedisch advies

  • Luchtwegverwijders niet vlak voor het duiken: risico op rebound astma, risico ritmestoornissen
  • Corticosteroïden indien er geen blijvende obstructie bestaat

BMI (gewicht versus lengte)

BMI < 18,5: ondergewicht

Overweeg alternatieve meting:

  • Vaststelling vetpercentage middels bio-impedantie of huidplooidiktemeting

Indien ondergewicht/laag vetpercentage reëel, dan:

  • attentie voor onderliggende pathologie
  • altijd conditietest

Duikmedisch advies

  • Preventieve maatregelen voor onderkoeling (droogpak, thermovest, etc.)
  • Conservatief duikprofiel in verband met verhoogde decompressie-risico en gevaar van hypothermie (evt. leidend tot uitputting etc.)

BMI 18,5-25: normaalgewicht

  • normaal duikmedisch onderzoek
  • anamnese inspanningstolerantie volstaat indien passend bij ongestoord inspanningsvermogen; bij twijfel conditietest.

BMI 25-30: matig overgewicht

Overweeg alternatieve meting *:

  • Buikomvang; grenswaarden: mannen ≥102cm / vrouwen ≥ 88cm
  • Vaststelling vetpercentage middels bio-impedantie of huidplooidiktemeting

Norm: Vetpercentage; grenswaarden: mannen ≥25% / vrouwen ≥32%

Indien overgewicht reëel, dan:

  • altijd conditietest
  • berekenen cardiovasculair risico op basis van SCORE (https://www.scoremeter.nl/)

Duikmedisch advies

  • Advies gewichtsreductie ten behoeve van het verhogen van de duikveiligheid
  • Beperkt conservatiever duikprofiel in verband met verhoogd decompressie-risico
  • Indien conditie suboptimaal (<40 ml.min-1.kg-1 VO2max of equivalent) dan advies duikactiviteiten hieraan aan te passen en nog conservatiever duikprofiel aan te houden in verband met verlaagde (zelf)redzaamheid en verhoogde decompressie-risico
  • Indien conditie ernstig ontoereikend (<25 ml.min-1.kg-1 VO2max of equivalent), dan in uitgangspunt ongeschikt voor de duiksport

BMI 30-40: ernstig overgewicht

  • altijd conditie test
  • berekenen cardiovasculair risico op basis van SCORE

Duikmedisch advies

  • Advies gewichtsreductie ten behoeve van verhogen duikveiligheid
  • Sterk conservatief duikprofiel in verband met sterk verlaagde (zelf)redzaamheid en verhoogd decompressie-risico
  • Indien conditie suboptimaal (<40 ml.min-1.kg-1 VO2max of equivalent) dan advies duikactiviteiten hieraan aan te passen en nog conservatiever duikprofiel aan te houden
  • Indien conditie ernstig ontoereikend (<25 ml.min-1.kg-1 VO2max of equivalent), dan in uitgangspunt ongeschikt voor de duiksport

BMI > 40: morbide adipositas

Duikmedisch advies

In uitgangspunt absolute contra-indicatie voor de duiksport.

Depressie

Duikmedisch advies

Een depressieve stoornis is een contra-indicatie voor het duiken met perslucht, alsmede voor het apneuduiken. Indien aan een aantal voorwaarden wordt voldaan, is duiken met een depressieve stoornis toegestaan:

  • Er is sprake van een unipolaire depressie
  • De aandoening is therapeutisch goed ingesteld en er is een recidiefvrije periode van minstens drie maanden
  • Indien er sprake is van medicatiegebruik, dient voldaan te zijn aan de richtlijnen voor het gebruik van antidepressiva
  • Er is sprake van ziekte-inzicht, ziektebesef en therapietrouw

Duikers met regelmatig terugkerende manische episoden zijn ongeschikt voor het duiken met perslucht alsmede voor het apneuduiken. Hetzelfde geldt voor mensen met een chronische depressie.

Diabetes Mellitus (Suikerziekte)

Duikmedisch advies

Recreatief sportduiken kan uitgeoefend worden door mensen met zowel type I als type II diabetes die behandeld worden met tabletten en/of insuline mits aan een aantal criteria voldaan wordt.

  • Leeftijd 18 jaar of ouder
  • Stabiel ingestelde behandeling
  • Geen ernstige ontregelingen van de bloedsuiker in afgelopen jaar
  • Goed aanvoelen van dreigende hypo’s
  • HbA1c goed geregeld en in ieder geval niet >75 mmol/mol (oude waarde ≤9%)
  • Geen diabetische complicaties, waaronder geen netvliesafwijkingen, zenuwschade of nierschade.
  • Geen vaatlijden of doorgemaakt hartinfarct
  • Minimaal jaarlijkse keuring door duikerarts
  • Duikomstandigheden voor duikers met diabetes

    • Niet dieper dan 30 meter
    • Niet langer dan 1 uur (in het begin korter)
    • Geen verplichte decompressiestops
    • Geen duiken waarbij sprake is van fysieke plafonds (wrak- en grotduiken)
    • Geen lange, inspannende en/of koud water duiken.
    • Bij voorkeur gebruik van nitrox om de veiligheidsmarge ten opzichte van de nultijd te kunnen vergroten
    • Geen duiken op geïsoleerde locaties waarbij het onmogelijk is hulp van derden in te roepen
    • Minimum oppervlakte-interval van 2 uur waarvan minimaal 60 minuten uit het water met de gelegenheid te rusten.
    • Altijd een duikleider aan de oppervlakte beschikbaar hebben die op de hoogte is van het feit dat de duiker diabetes heeft en die in staat is adequaat te handelen in geval van een hypo.
    • Altijd Uw buddy op de hoogte stellen dat U diabetes heeft en instrueren hoe te handelen in geval van een hypo.
    • De buddy dient geen diabetes te hebben.
    • Geforceerd klaren altijd vermijden vanwege het mogelijk veroorzaken van netvliesbloedingen bij een Valsalva manoeuvre.
    • Ruim drinken (circa 1,5 liter in totaal extra) voor en na de duik om uitdroging te voorkomen
    • Nooit duiken als U zich fysiek of mentaal niet goed voelt

    Hypertensie (verhoogde bloeddruk)

    Duikmedisch advies

    • Hypertensie met een bloeddruk >160/100mmHg in rust is een contra-indicatie voor het sportduiken.
    • Bij personen met hypertensie die medicamenteus behandeld worden, moet de bloeddruk minimaal tot <160/100 mmHg in rust gebracht zijn, maar bij voorkeur onder de streefwaarde (doorgaans <140/90 mmHg).
    • Bij duikers die antihypertensiva gebruiken gelden specifieke aandachtpunten in relatie tot deze medicamenten (zie verderop in tekst). Aangezien ervan uit duikmedisch perspectief een voorkeur voor bestaat voor specifieke subklassen antihypertensiva, kan het sportduiken een argument vormen voor een specifieke therapiekeuzes in de behandeling van hypertensie bij duikers.
    • Duikers met hypertensie hebben een verhoogd risico op hart- en vaatziekten en moeten specifiek beoordeeld worden op tekenen van cardiale ischemie en hartfalen. Bij twijfel dient verwijzing naar een cardioloog plaats te vinden voor chemiedetectie en/of ander verder onderzoek.
    • Duikers met hypertensie hebben waarschijnlijk een verhoogde gevoeligheid voor decompressieziekte en dienen daarom met een ruime extra veiligheidsmarge te duiken om het risico op decompressieziekte te beperken.
    • Duikers met hypertensie hebben een verhoogd risico op immersie pulmonaal oedeem en dienen hierover voorgelicht te worden. Bij pulmonale symptomen dient de duiker de duik af te breken en moet een nieuwe beoordeling door duikmedisch specialist plaats te vinden.

    Medicatie - Antihypertensiva

    1. ACE-remmers of ATIIR-antagonisten
      Stofnamen van ACE-remmers eindigen op 'pril': benazepril, captopril, cilazapril, enalapril, fosinopril, lisinopril, moëxipril, perindopril, quinapril, ramipril, trandolapril, zofenopril.

      Geen specifieke bezwaren. Middelen van eerste keus bij duikers, mits er geen bijwerkingen ervaren worden, in het bijzonder geen pulmonale symptomen/ prikkelhoest.
    2. Calcium-antagonisten
      Stofnamen van calciumantagonisten eindigen op 'dipine': amlodipine, barnidipine, felodipine, isradipine, lacidipine, lercanidipine, nicardipine, nifedipine, nisoldipine, nitrendipine. Stofnamen van calciumantagonisten met een antiaritmische werking zijn verapamil en diltiazem.

      Waarschuw duikers over mogelijk verhoogde gevoeligheid voor orthostatische symptomen bij verlaten van het water. Verder geen specifieke bezwaren. Download categorie indeling hypertensie.
    3. Diuretica
      1. Zwakwerkende plasmiddelen worden vaak voorgeschreven bij hoge bloeddruk. Werkzame stoffen zijn: bendroflumethiazide, chloortalidon, chloorthiazide, clopamide, epitizide, hydrochloorthiazide en indapamide.
      2. Sterkwerkende plasmiddelen hebben een snelle en krachtige werking. Werkzame stoffen zijn bumetanide en furosemide.
      3. Kalium sparende plasmiddelen worden voorgeschreven bij een laag kaliumgehalte. Als plaspil hebben ze geen sterke werking. Ze remmen de werking van het hormoon aldosteron. Dit hormoon zorgt voor het afvoeren van vocht, met behoud van kalium. De arts schrijft ze vrijwel altijd in combinatie met andere plasmiddelen voor. Ze worden ook wel voorgeschreven om de pompkracht van het hart te verbeteren bij hartfalen. Werkzame stoffen zijn amiloride, spironolactone, eplerenone en triamtereen.
      Relatief gecontra-indiceerd bij duikers. Gebruik van diuretica kent geen verbod voor duiken, wel verhoogd risico op dehydratie en 10% inspanningscapaciteit daling. Indien toch gebruikt, benadruk dan belang van ruime vochtinname voor en na het duiken. Overweeg van duiken af te zien en/of diureticum tijdelijk te stoppen in geval van excessief zweten, diarree of andere oorzaken van bovenmatig verlies van vocht en electrolyten.
    4. Bètablokkers
      1. Er zijn verschillende soorten bètablokkers. Werkzame stoffen in deze groep medicijnen zijn: acebutolol, atenolol, betaxolol, bisoprolol, carvedilol, celiprolol, labetalol, metoprolol, nebivolol, oxprenolol, pindolol, propranolol en sotalol.
      Relatief gecontra-indiceerd bij duikers. Indien toch gebruikt, dan altijd indicatie voor spirometrie om bronchoconstrictie uit te sluiten en inspanningstest voor beoordeling inspanningstolerantie.

    Sportduiken en bètablokkers

    Het gebruik van bètablokkers heeft gevolgen voor sporters, met name bij intensief sporten. Dan kunnen deze medicijnen je prestatie verminderen. Dit komt omdat:

    • De maximale hartslag niet meer bereikt wordt (alsof er een rem op het hart staat)
    • Sneller oververhitting ontstaat met klachten zoals moeheid, duizeligheid, misselijkheid, dorst, wazig zicht en krampen
    • Sneller uitdrogingsverschijnselen optreden
    • Sneller een te laag glucosegehalte in het bloed ontstaat met klachten zoals duizeligheid, trillen, honger en zweten

    Inspanningsvermogen

    Normwaarden voor inspanningsvermogen (op basis gemeten of geschatte VO2max – zie toelichting inspanningstesten)

    1. VO2max (ml.min-1.kg-1) = 25 absolute ondergrens; contra-indicatie voor het sportduiken
    2. VO2max (ml.min-1.kg-1) = 25 – 40 alleen onder ideale omstandigheden te duiken, waarbij beperkte inspanning te verwachten is
      1. geen (sterke) stroming
      2. beperkt gewicht / omvang uitrusting
      3. gemakkelijke instap / uitstap
      4. hulp beschikbaar vanaf de kant of boot
      5. conservatief duikprofiel
      6. buddy moet fit zijn met bij voorkeur VO2max >40 ml.min-1.kg-1
    3. VO2max (ml.min-1.kg-1) = >40 geen beperkingen

    Zwangerschap

    Duikmedisch advies

    Duiken tijdens de zwangerschap wordt ontraden.

    COVID-19

    Standpuntverklaring EUBS & ECHM op recreatief en professioneel duiken na de uitbraak van de ziekte van Coronavirus (COVID-19)

    Duimedisch advies

    Wetenschappelijke gegevens over de klinische gevolgen van COVID-19 op de medische geschiktheid voor duiken zijn schaars. Klinische publicaties tonen gevallen van ernstige verslechtering van longen, hart, centraal zenuwstelsel en nieren na COVID-19-infectie. Sommige zorgen zijn specifiek geuit voor duikers, aangezien aanhoudende long- of hartaandoeningen zijn vastgesteld. Zoals overeengekomen door een panel van duikmedische experts, wordt aanbevolen:

    • dat duikers die positief zijn getest op COVID-19 maar volledig asymptomatisch zijn gebleven, ten minste één (1) maand moeten wachten voordat ze verder gaan met duiken
    • dat duikers die symptomatische COVID-19 hebben gehad, maar geen ziekenhuisopname nodig hebben, ten minste drie (3) maanden moeten wachten voordat ze een aanvraag indienen voor een duikvergunning onder leiding van een specialist in duikgeneeskunde
    • dat duikers die in het ziekenhuis zijn opgenomen met of vanwege longsymptomen in verband met COVID-19, ten minste drie (3) maanden moeten wachten alvorens een aanvraag voor fit-to-dive-toestemming in te dienen, uitgevoerd of gecoördineerd door een specialist in duikgeneeskunde, met volledige longfunctie testen (minimaal FVC, FEV1, PEF25-50-75, RV en FEV1 / FVC, en een inspanningstest met perifere zuurstofverzadigingsmeting) en een hoge resolutie CT-scan van de longen.
    • dat duikers die in het ziekenhuis zijn opgenomen met of vanwege hartproblemen in verband met COVID-19, ten minste drie (3) maanden moeten wachten voordat ze een aanvraag indienen voor een fit-to-dive-toestemming, uitgevoerd of gecoördineerd door een specialist in duikgeneeskunde met cardiale evaluatie, inclusief echocardiografie en inspanningstest (inspanningselektrocardiografie).